Duck Tembusu virus (DTMUV) là một flavivirus thuộc họ Flaviviridae, có RNA sợi đơn chiều dương. Từ các đợt bùng phát được ghi nhận trên vịt, DTMUV được quan tâm vì có thể liên quan đến giảm sản lượng trứng, rối loạn thần kinh và nhiều tổn thương cơ quan. Các báo cáo tổng quan gần đây cũng cho thấy virus không chỉ được ghi nhận ở vịt mà còn liên quan đến một số loài gia cầm khác như gà và ngỗng. [1]
Điểm quan trọng trong xét nghiệm Tembusu là: không phải xét nghiệm nào cũng trả lời cùng một câu hỏi.
Nếu phòng thí nghiệm chưa xác định rõ mình cần biết điều gì, việc chọn kit rất dễ bắt đầu từ sai chỗ.
*Nguồn hình ảnh: Cheng, Y.; Wang, R.; Wu, Q.; Chen, J.; Wang, A.; Wu, Z.; Sun, F.; Zhu, S. Advancements in Research on Duck Tembusu Virus Infections. Viruses 2024, 16, 811. https://doi.org/10.3390/v16050811
1. Xét nghiệm RNA bằng RT-PCR/RT-qPCR
RT-PCR hoặc RT-qPCR hướng tới phát hiện RNA của virus trong mẫu.
Câu hỏi mà phương pháp này trả lời gần nhất là:
Mẫu có chứa trình tự RNA mục tiêu của Tembusu virus hay không?
Về nguyên lý, đây là phép thử phát hiện trực tiếp vật liệu di truyền của virus. DTMUV có bộ gen RNA sợi đơn chiều dương, vì vậy bước phiên mã ngược được sử dụng trước hoặc kết hợp với PCR để chuyển RNA thành cDNA rồi khuếch đại vùng đích. [1]
Trong thực tế, giá trị của RT-qPCR phụ thuộc rất nhiều vào:
- loại mẫu;
- thời điểm lấy mẫu;
- chất lượng chiết RNA;
- tải lượng virus;
- thiết kế primer/probe;
- chất lượng kiểm soát nội và kiểm soát dương.
Do đó, RT-qPCR không nên được hiểu đơn giản là “dương tính = bệnh nặng” hay “âm tính = chắc chắn không nhiễm”. Nó cho bằng chứng về RNA mục tiêu trong mẫu được xét nghiệm tại thời điểm lấy mẫu.
2. Xét nghiệm kháng nguyên: tìm protein của virus
Một hướng khác là phát hiện kháng nguyên virus, thay vì RNA.
Trong DTMUV, protein E được xem là một mục tiêu được nghiên cứu nhiều. Bai và cộng sự đã tạo 6 monoclonal antibody kháng E protein gồm 2A5, 1F3, 1G2, 1B11, 3B6 và 4F9; sau đó sử dụng 1F3 và 3B6 để phát triển antigen-capture ELISA phát hiện DTMUV. [2]
Ở đây, câu hỏi xét nghiệm trở thành:
Có protein mục tiêu của virus trong mẫu hay không?
Đây vẫn là một hướng phát hiện trực tiếp thành phần của virus, nhưng ở cấp độ protein, không phải acid nucleic.
Điểm cần thận trọng là: Kháng nguyên dương tính không tự động đồng nghĩa với việc đã chứng minh virus đang nhân lên mạnh hoặc đang lây truyền tại thời điểm xét nghiệm.
3. Xét nghiệm kháng thể: tìm đáp ứng miễn dịch của vật chủ
Khác với hai nhóm trên, antibody ELISA không đi tìm virus trực tiếp.
Nó tìm kháng thể của vật chủ chống lại Tembusu virus.
Yin và cộng sự đã phát triển một E-protein ELISA dùng protei E tái tổ hợp để phát hiện kháng thể kháng TMUV trong huyết thanh vịt. Khi so sánh với phản ứng trung hòa huyết thanh, kết quả trong nghiên cứu đạt độ đặc hiệu (specificity) 93,2% và độ nhạy xét nghiệm (sensitivity) 97,8%. [3]
Câu hỏi xét nghiệm lúc này là:
Vật nuôi đã hình thành đáp ứng kháng thể đối với Tembusu virus hay chưa?
Ý nghĩa này khác hoàn toàn với RT-PCR.
Một mẫu:
- RNA âm tính
- nhưng kháng thể Ab_TMUV dương tính
không phải là kết quả mâu thuẫn.
Nó có thể phù hợp với một giai đoạn mà RNA virus không còn được phát hiện trong mẫu đang xét nghiệm, nhưng đáp ứng miễn dịch đã hình thành.
Tương tự, Kháng thể Ab_TMUV dương tính không đồng nghĩa rằng virus đang hiện diện tại thời điểm lấy mẫu.
4. Ba chỉ tiêu nên được nhìn như ba lớp thông tin
Có thể tóm tắt đơn giản:
| Chỉ tiêu | Đang tìm gì? | Câu hỏi chính |
|---|---|---|
| RT-PCR/RT-qPCR | RNA virus | Có vật liệu di truyền mục tiêu trong mẫu không? |
| Ag_ELISA | Protein virus | Có protein mục tiêu của virus trong mẫu không? |
| Ab_ ELISA | Kháng thể vật chủ | Đã hình thành đáp ứng kháng thể chưa? |
Ba hướng này không nhất thiết thay thế cho nhau.
Trong một số tình huống, chúng còn có thể bổ sung thông tin cho nhau.
5. Vậy nên chọn xét nghiệm nào?
Thay vì bắt đầu bằng:
Kit nào tốt hơn?
nên bắt đầu bằng:
Phòng thí nghiệm, tình huống hiện tại – cần trả lời câu hỏi nào?
Nếu mục tiêu là tìm bằng chứng vật liệu di truyền virus, RT-PCR/RT-qPCR thường là hướng phù hợp hơn.
Nếu mục tiêu là phát hiện một protein đích của virus, E_Elisa là một lựa chọn khác.
Nếu mục tiêu là theo dõi đáp ứng miễn dịch, khảo sát huyết thanh học hoặc đánh giá tình trạng Ab trong đàn, Ab_ELISA phù hợp hơn.
Ngoài ra còn phải xét:
loại mẫu → thời điểm lấy mẫu → lịch sử vaccine/phơi nhiễm → năng lực thiết bị → mục tiêu giám sát hay chẩn đoán.
Kết luận
Điểm quan trọng nhất khi xây dựng chiến lược xét nghiệm Tembusu là không gộp RNA, antigen và antibody thành một khái niệm “test Tembusu” duy nhất.
Mỗi chỉ tiêu đang đo một lớp thông tin sinh học khác nhau.
Vì vậy, lựa chọn phương pháp nên bắt đầu từ mục tiêu xét nghiệm, sau đó mới tới kit và công nghệ.
- Đọc thêm bài viết: Tembusu virus ở vịt: nên xét nghiệm RNA, kháng nguyên hay kháng thể?
- Giải pháp kiểm tra Tembusu virus : Xem giải pháp xét nghiệm Tembusu của Cao Gia Biotech
Tài liệu tham khảo
[1] Cheng Y, Wang R, Wu Q, Chen J, Wang A, Wu Z, Sun F, Zhu S. Advancements in Research on Duck Tembusu Virus Infections. Viruses. 2024;16(5):811. doi:10.3390/v16050811.
[2] Bai X, Shaozhou W, Zhang Q, et al. Characterization of monoclonal antibodies against duck Tembusu virus E protein: an antigen-capture ELISA for the detection of Tembusu virus infection. Archives of Virology. 2015;160(3):757-764. doi:10.1007/s00705-014-2312-z.
[3] Yin X, Lv R, Chen X, Liu M, Hua R, Zhang Y. Detection of specific antibodies against Tembusu virus in ducks by use of an E protein-based enzyme-linked immunosorbent assay. Journal of Clinical Microbiology. 2013;51(7):2400-2402. doi:10.1128/JCM.00361-13.
LƯU Ý : Bài viết được tổng hợp từ các tài liệu khoa học
Nội dung bài viết không thay thế quy trình thao tác chuẩn (SOP), hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất hoặc các tài liệu kỹ thuật có liên quan. Mọi quyết định áp dụng chỉ nên được thực hiện sau khi người sử dụng đã hiểu rõ bản chất kỹ thuật, mục đích ứng dụng, các rủi ro có thể phát sinh và xác nhận tính phù hợp với điều kiện thực tế.
Chúng tôi trân trọng mọi ý kiến phản biện, góp ý chuyên môn và phản hồi từ Quý độc giả, Quý khách hàng. Mọi thông tin xin gửi về địa chỉ: [email protected].
CAO GIA BIOTECH
Tận tâm – Uy tín – Đồng hành cùng phát triển
